Do góry

ODDZIAŁ GRODZISKO ŻMIJOWISKA

GRODZISKO – MUZEUM

Jeśli chcesz zobaczyć jedno z najbardziej oryginalnych muzeów w Polsce – koniecznie odwiedź GRODZISKO ŻMIJOWISKA! Odbędziesz tu wędrówkę w czasie, wkraczając do częściowo zrekonstruowanego wczesnośredniowiecznego świata. Niewielki gród obronny i towarzyszące mu osady zamieszkiwali wówczas Słowianie. Dziś zastaniesz tu odtworzone fragmenty umocnień grodu, który wzniesiono ok. 888 roku oraz mały archeologiczny skansen z typowymi dla wczesnego średniowiecza budowlami. To otwarte muzeum tematyczne, wkomponowane w krajobraz Kotliny Chodelskiej, dostępne jest nieodpłatnie do samodzielnego zwiedzania o każdej porze dnia, przez cały rok. Ciche zimą, tętniące życiem od wiosny do jesieni. W zwiedzaniu pomoże ci mobilny przewodnik: www.zmijowiska.pl – poprowadzą Cię do niego umieszczone na wszystkich obiektach kody cyfrowe. Jeśli nie wystarczy Ci samodzielny kontakt z archeologicznym stanowiskiem, i zrekonstruowanymi budowlami, możesz skorzystać z naszej oferty edukacyjnej, oferującej różnorodne w formie i treści zajęcia, popularyzujące w interaktywnej formie wiedzę o życiu codziennym dawnych Słowian. Nasze „muzeum w krajobrazie” nie ogranicza się jedynie do terenu skansenu. Jest punktem centralnym szlaku tematycznego „Grodziska nad Chodelką”. Łączy on Żmijowiska z sąsiednimi słowiańskimi grodziskami w Chodliku i Podgórzu, zapraszając do zwiedzania i odpoczynku turystów rowerowych i kajakowych.

ARCHEOLOGIA DOŚWIADCZALNA

Grodzisko Żmijowiska to także ośrodek archeologii doświadczalnej, w którym poprzez eksperyment staramy się zgłębiać tajniki dawnego garncarstwa, hutnictwa, smolarstwa czy przygotowywania pożywienia. W trakcie letnich Warsztatów Archeologii Doświadczalnej proponujemy czynny udział w naszych projektach badawczych, ale również chętnie pomożemy zrealizować Wasz pomysł na archeologiczny eksperyment, udostępniając znajdujące się tu obiekty i urządzenia oraz sprzęt i materiały. Archeologiczny skansen, stanowiący oryginalną scenerię i tworzący unikalną atmosferę, umożliwia pobyty i działalność grup rekonstruktorskich, które są zainteresowane okresem średniowiecza. To także doskonałe miejsce do organizacji imprez turystycznych, pobytów integracyjnych czy „zielonych szkół”.

ZBIORY MUZEALNE

Najważniejszym naszym eksponatem są relikty słowiańskiego grodziska i osad w Żmijowiskach. Sprawujemy nad nimi stałą, aktywną opieką oraz udostępniamy je do zwiedzania zainteresowanej publiczności. Ponadto, dla ochrony dziedzictwa kulturowego oraz świata nauki, gromadzimy w magazynach zabytki archeologiczne. Pochodzą one zarówno z własnych badań wykopaliskowych, prowadzonych przede wszystkim w Żmijowiskach, oraz w Chodliku czy Bochotnicy, jak i z wykopalisk prowadzonych przez partnerskie instytucje.

Trafiają do nas także zabytki ze znalezisk przypadkowych z terenów Kotliny Chodelskiej oraz Kazimierza Dolnego i jego okolic. Tworzą one cenny, ciągle rosnący, zasób specjalistycznej wiedzy o najstarszych dziejach tego regionu, od pradziejów po okres nowożytny. Najciekawsze eksponaty z tej kolekcji, ilustrujące osadnictwo słowiańskie w dorzeczu Chodelki, udostępniamy jako depozyt na wystawie stałej w Muzeum Regionalnym w Kluczkowicach, a zabytki odkryte podczas wykopalisk na zamku w Kazimierzu Dolnym uzupełniają ekspozycję w Wieży Firlejowskiej kazimierskiego zespołu zamkowego.

ODDZIAŁ GRODZISKO ŻMIJOWISKA
Gmina Wilków, wieś Żmijowiska (16 km od Kazimierza Dolnego)
GPS: szer. N 51° 13’ 5,60’’ dł. E 21° 53’ 56,28’’
Adres korespondecyjny: Rynek 19, 24-120 Kazimierz Dolny

Przewodnik po Grodzisku

Most

Dochodząc do Grodziska Żmijowiska przekraczamy rzeczkę Janówkę po drewnianym moście. Tego typu obiektów archeologicznych na terenie Kotliny Chodelskiej nie odkryto, nie jest on więc rekonstrukcją konkretnego znaleziska, ale wybudowany został jako urządzenie ułatwiające dostęp na teren grodziska. Jego konstrukcja wzorowana jest na typowych mostach słowiańskich, znanych z wczesnośredniowiecznych stanowisk archeologicznych z terenu Meklemburgii,(np. Gross Raden), której mieszkańcy byli prawdziwymi mistrzami w dziedzinie budowy mostów. Charakterystycznym elementem są ukośne przypory słupów nośnych.

Konstrukcja słowiańskich mostów

 

Most nad Jankówką

 

Most w Gross Raden

Część II.

Umocnienia grodu

Relikty oryginalnego wału grodu o średnicy niespełna 30 metrów zachowały się jedynie w części jego obwodu – te pozostawiliśmy nienaruszone. Rekonstrukcje wzniesiono jedynie na fragmencie umocnień dawnego grodu we wschodniej, niegdyś zniszczonej,
a następnie zbadanej części założenia obronnego. Znajdowały się tam wszystkie jego charakterystyczne elementy: – Wał ziemno-drewniany o wysokości ok. 2 m. Jego dolna część oszalowana jest drewnianą ścianą, wspartą na pionowych słupach; część górna to tzw. konstrukcja przekładkowa, gdzie poziome belki, biegnące wzdłuż lica wału, układane były na poprzecznych przekładkach, przysypywanych ziemią.
Jedna z tych belek datowana jest metodą dendrochronologiczną na rok 888. Podstawa wału to ułożone poziomo belki, oparte na ukośnie wbitych palach, które oprócz roli konstrukcyjnej pełniły także funkcję przeszkody militarnej, tzw. czostków. W Żmijowiskach nie zachowały się najwyższe partie wału, w związku z tym zdecydowano aby nie odtwarzać przedpiersia wału,
którego konstrukcja nie została wyjaśniona badaniami archeologicznymi.

– Wał grodu otoczony był podwójną linią płytkich rowów – przykop, z których pozyskiwana była ziemia na sypanie wału. Przestrzeń między rowami, tzw. przedwał, umocniony był dodatkową przeszkodą – płotem o konstrukcji plecionkowej, który w tej części grodu miał podwójną linię.

– Wejście do grodu to przestrzeń przed bramą, gdzie zachowano przerwę w rowach, a płot obronny przechodzi w pojedynczą linię. W miejscu tym do grodowej bramy prowadził niski drewniany pomost o szerokości ok. 1,5 m, wykonany z dębowych dranic, wspartych na pionowo wbitych palach.

– Brama wejściowa o szerokości 2 metrów, której ściany boczne stanowił nasyp wału oszalowany drewnem. Cztery pionowe słupy stanowiły podparcie dla izbicy nadbramnej, a wjazd do bramy – do którego wiedzie pomost – wymoszczony był drewnianymi dranicami. Podobnie jak w przypadku przedpiersia wału brak danych źródłowych zadecydował, że odstąpiono od rekonstrukcji izbicy nadbramnej.

Grodzisko z lotu ptaka   Konstrukcja wału grodu   Wizualizacja systemu obronnego grodu  

Część III.

Chata I

To najbardziej rozpowszechniony typ budynku mieszkalnego z okresu wczesnego średniowiecza na Słowiańszczyźnie tzw. półziemianka. Częściowego wkopania w ziemię zapewniała ciepło w zimie i chłód w lecie. Nasza rekonstrukcja, odtworzona na podstawie reliktów budowli odkrytych na osadzie w Żmijowiskach oraz Krakowie-Wyciążu, umiejscowiona została dokładnie w miejscu odkrycia chaty z X wieku podczas wykopalisk w latach 2015-2016.

Zastosowano dwie techniki budowy ścian z dębowych dranic (desek). W narożnikach budynku: technikę „na zrąb”, zaś pośrodku ścian na „sumik i łątkę”. Konstrukcja pokrytego trzcinową strzechą dachu, wspierająca się na czterech słupach narożnych, wzniesiona została w technice „na sochę i ślemię”. Wewnątrz domostwa zrekonstruowano odkryty tam piec kuchenny wykonany z gliny i granitowych otoczaków.

W tym miejscu, w pobliżu reliktów oryginalnego pieca, pod polepą chaty odkryta została „ofiara zakładzinowa” - zachowany w całości gliniany garnek.

  Półziemianka   Relikty pieca  

Część IV.

Chata II

Domostwo o konstrukcji takiej samej jak chata I. Różni się od niej jedynie formą urządzenia grzewczego, którym jest tu palenisko otwarte o kształcie zbliżonym do koła. Palenisko zostało zbudowane z granitowych otoczaków polepionych gliną.

Urządzenia takie były często odkrywane podczas badań archeologicznych w Żmijowiskach, ale przede wszystkim na grodzisku w pobliskim w Chodliku. Wyposażenie chaty składa się z urządzeń służących do wytwarzania pożywienia: stępy nożnej produkcji kaszy oraz żaren ręcznych - nieckowatych i rotacyjnych do mielenie mąki. To nasza słowiańska kuchnia.

Chata II   Palenisko   Słowiańska kuchnia  

część V.

Chata III

To chata naziemna. Budowle tego typu, wznoszone na powierzchni gruntu, stanowiły zabudowę grodu i osad w Chodliku. Węgły ścian zbudowanych z okrąglaków sosnowych połączono „na zrąb”, a połowie długości na “sumik i łątkę”, natomiast krokwie dachu, podobnie jak w półziemiankach, wsparto o pionowe “sochy” i poziome “ślemię”.

Dodatkowo, na ścianie południowej budynku, posiada dwa otwory okienne. Zapewniają one więcej światła w funkcjonującej tu pracowni garncarskiej, stąd wyposażenie chaty w garncarskie koło.

  Budowa chaty   Chata naziemna[   Garncarnia  

Część VI.

Wiaty

Jedyne budowle skansenu, który nie są rekonstrukcjami konkretnego obiektu archeologicznego. Jednak są one stylizowane na słowiańskie budowle z okresu wczesnego średniowiecza.

Podczas zajęć edukacyjnych zamieniają się w otwarte sale wykładowe. Odwiedzającym skansen turystom służą jako miejsce odpoczynku i zapewniają ochronę przed niepogodą.

  Praca pod wiatą   Wiata z kowalem   Wiata  

Część VII.

Studnia

Relikty zrekonstruowanej studni, odkryte zostały podczas badań 1964 r. na majdanie grodziska w Chodliku. Jej cembrowina została zbudowana w technice zrębowej z dębowych dranic, dno stanowi drewniana podłoga.

Analizy dendrochronologiczne desek cembrowiny pozwoliły ustalić jej datowanie na rok 725.

  Chodlik - studnia   Nad studnią   Studnia z Chodlika  

Część VIII.

Piece

Do niedawna w tym miejscu był tylko piec garncarski, zbudowany z gliny na podstawie znaleziska z Perespy w południowo-wschodniej Lubelszczyźnie. Przez kilka lat jednorazowo w piecu wypalaliśmy około siedemdziesięciu typowych dla wczesnego średniowiecza naczyń.

Obecnie trwa dalszy etap archeologicznego eksperymentu, o wiele mniej efektowny dla zwiedzających, dla archeologów niezwykle ciekawy: przez wiele lat będą obserwować jego powolną destrukcję, aby zobaczyć jak zapisuje się ona w warstwach ziemi.

W roku 2018 obok wybudowany został kamienno-gliniany piec do wytopu szkła, pieczołowicie odtworzony na podstawie XII-wiecznej ikonografii „Mnicha Teofila”. Paląc drewnem, można w nim osiągnąć temperaturę przekraczającą 12000C, a zatem piasku kwarcowego oraz popiołu z drewna bukowego pozyskać szkło.

  Piec   Wnętrze pieca   Wypał  

CzęśćIX.

Słowiański ogródek

Uprawiane tu są rośliny, których obecność została potwierdzona w wyniku analiz archeobotanicznych materiałów z badań archeologicznych w Żmijowiskach i Chodliku: groch zwyczajny (Pisum sativum) i soczewica jadalna (Lens culinaris).

Uprawiamy tu także charakterystyczne dla Słowian zboża: proso (Panicum L.), pszenicę zwyczajną (Triticum aestivum L.), a także owies (Avena L.), który uprawiany był przez mieszkańców grodziska i osad w sąsiedniej Kłodnicy.

Dodatkowo w ogrodzie uprawiane są tu gatunki znane z innych stanowisk zachodniej Słowiańszczyzny: bób, brukiew, len oraz rośliny przyprawowe: gorczyca, kminek, kolendra, rozmaryn, tymianek, mięta, koper.

  Len   Ogródek ziołowo-warzywny   Proso  

Część X.

Szlak Grodziska nad Chodelką

Nasze „muzeum w krajobrazie” nie ogranicza się jedynie do Żmijowisk. Jest punktem centralnym szlaku tematycznego „Grodziska nad Chodelką”, łączącego Żmijowiska z sąsiednimi słowiańskimi grodziskami w Chodliku i Podgórzu, zapraszającego do zwiedzania i odpoczynku turystów rowerowych i kajakowych.

Znajdujące się przy grodziskach tablice informacyjne umożliwią zainteresowanym zapoznanie się z historią ich badań oraz aktualnym stanem wiedzy o nich. W razie potrzeby archeolodzy z Grodziska Żmijowiska służą jako przewodnicy dla turystów wędrujących tym szlakiem.

Wpisany on jest w sieć tras rowerowych Powiatu Opolskiego w ramach niebieskiej trasy „Dolina Chodelki”.

  Chata w Podgórzu[   Spływ Chodelką   Tablica przy grodzisku w Chodliku