Wycinanka w kulturze i twórczości artystki

Wycinanka jest obecna w kulturze polskiej od początku XX wieku. Była tworzona głównie przez kobiety przed świętami i ważnymi uroczystościami rodzinnymi. Przypisywano jej, oprócz funkcji zdobniczej, również znaczenie magiczne.

Wernisaż wystawy: 14 sierpnia 2025 r., godz. 16:00 
Kamienica Celejowska, ul. Senatorska 11/13, Kazimierz Dolny 

W swoich pracach powracam do tej ludowej tradycji. Inspiruję się dawną sztuką tworzenia ornamentów z papieru i twórczo ją przekształcam.
Od ponad 10 lat tworzę wycinanki pod pseudonimem Cięta Córa. Staram się czerpać z tradycji, ale nie trzymać sztywno rzemieślniczych reguł.

Moja praca twórcza polega na wycinaniu symetrycznych i niesymetrycznych kompozycji w papierze za pomocą nożyczek i noża introligatorskiego. Kompozycje powstają na specjalnym, ręcznie barwionym i woskowanym papierze. W mojej praktyce czerpię z wielu tradycji, choć wybieram wolność eksperymentowania z formą i materiałem.

O wystawie „Dym”

Na wystawę „Dym” składa się kilkanaście wycinanek i szkiców na papierze. Kształty roślinne i zwierzęce przenikają się, tworząc katalog nowych form.

Tytułowy dym staje się metaforą przenikania się światów: tego, co żywe i organiczne, z tym, co efemeryczne.

Agata Marchlewicz

Wycinanka w tradycji i interpretacji współczesnej

Agata Marchlewicz ma pełną świadomość tradycji. Wychodząc od tego stwierdzenia, wystawa prac artystki wpisuje się w żydowską tradycję Kazimierza Dolnego. Wycinanka bowiem, uprawiana przez ludowych artystów żydowskich, była ważnym elementem tej kultury.

W kulturze polskiej istniała obok wycinanki łowickiej i kurpiowskiej, lecz miała silniejsze odniesienie religijne. Wywieszana w oknach z okazji świąt, była gestem twórczym zmierzającym nie tylko do wydobycia walorów estetycznych, ale także do ujawnienia głębszych treści związanych z kultem i rytuałem.

Indywidualny język twórczy

Agata Marchlewicz nie odnosi się do utartych symbolicznych znaków kultury żydowskiej, lecz interpretuje to medium indywidualnie, zgodnie z własną ekspresją twórczą. Jej prace są wynikiem świadomości i refleksji artystki żyjącej tu i teraz, obserwującej otaczający świat i nurtujące go problemy.

Sięgnęła po rodzaj sztuki historycznie przypisany kobietom, widząc w tym ich wyjątkowość, a nie słabość.

Materiał i proces twórczy

W wycinance dla artystki na równi ważne są materiał i temat.
Papier – jego prostota i dostępność – jest atutem. Wyobrażamy sobie, że artystka sięga po niego i w skupieniu, wręcz kontemplacyjnie, wycina kształty.

Z tego stanu skupienia powstaje forma. Ujmując to filozoficznie – materia nosi w sobie potencjał, a wydobyta forma zapisaną treść. Miękki papier poddaje się nożyczkom, a artystka „kreśli” linie wydobywające motywy, świadoma, że – jak pisał Wasyl Kandyński – „zewnętrznie rzecz traktując, każda forma […] jest elementem. Wewnętrznie zaś […] elementem nie jest sama forma, lecz zamknięte w niej wewnętrzne napięcie”.

Forma, treść i symbolika

Linia prowadzona przez Agatę Marchlewicz wydobywa formy o pierwiastku lirycznym lub dramatycznym. Część jest bogata w szczegóły, inne syntetyczne, zbliżające się do znaku. Widz może odnaleźć w nich naturę, człowieka, elementy mityczne.

Brak dominacji między formami daje poczucie równowagi. Nie wszystkie kształty muszą być jednoznaczne – odejście od konkretu przenosi odbiorcę w świat intuicyjny, tworzący pełnię mikro- i makrokosmosu istnienia.

Kolor jako kontrapunkt

Kolor w pracach Agaty Marchlewicz ma wymiar istotny – dominuje czerwień i czerń.
Pokrywając papier kolorem, artystka stosuje własną technikę, uzyskując subtelne niuanse i przejścia barwne.

Czerwień, zgodnie ze słowami Kandyńskiego, jest „bardzo żywa, niespokojna, ale nie lekkomyślna – obok swej energii i intensywności posiada wyraźnie widoczny ton ogromnej świadomej siły”. Marchlewicz potrafi wydobyć różne jej odcienie, a nawet przekształcić w szlachetny brąz.

Kuratorka: dr Dorota Seweryn-Puchalska

Biogram

Agata Marchlewicz – absolwentka Wydziału Grafiki na UAP w Poznaniu, artystka, pedagog specjalny. Fascynuje się sztuką naiwną i twórczością artystów ludowych. Tworzy autorskie wycinanki pod pseudonimem Cięta Córa.

Od 2022 roku jest członkinią stowarzyszenia „Nów Nowe Rzemiosło”, zrzeszającego współczesnych rzemieślników.

Wybrane wystawy i nagrody

• 2024 – Transformacje – Nowoczesność w III RP, Muzeum Narodowe w Krakowie (wystawa zbiorowa)

• 2024 – Skin, Galeria Szczur, Poznań (wystawa zbiorowa)

• 2023 – Zła Dobra Pani, Galeria BWA, Bydgoszcz (wystawa indywidualna)

• 2022 – Nów w pełni, Galeria Prześwit, Warszawa (wystawa zbiorowa)

• 2022 – Diabeł w Raju, Galeria Szewska, Poznań (wystawa zbiorowa)

• 2019 – Zapytaj Mokoszy, Sztuka Wyboru, Gdańsk (wystawa zbiorowa)

• 2009 – Solarysta, Galeria Aneks, Poznań (wystawa indywidualna)

Stypendia i wyróżnienia:

• 2020 – Stypendium artystyczne Ministra Kultury „Sztuka w Sieci”

• 2010 – Stypendium artystyczne Prezydenta Miasta Gorzowa Wlkp.

• 2023 – Wyróżnienie „Must have” na Łódź Design Festival

• 2011 – Główna nagroda w konkursie dla młodych twórców „Salted Candy”, Galeria Nova, Poznań